اگر پزشک برای شما یا یکی از اعضای خانواده‌تان انما(تنقیه) تجویز کرده باشد، احتمالاً اولین سؤالتان این است: در بیمارستان چه کسی این کار را انجام می‌دهد و دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد؟
در بیشتر بخش‌های بیمارستان، انما یک اقدام درمانی و مراقبتی است که طبق دستور پزشک و پروتکل همان بخش، معمولاً پرستار یا یکی از اعضای واجد صلاحیت تیم پرستاری آن را انجام می‌دهد. پیش از آن، پزشک علت نیاز به انما را مشخص می‌کند، وضعیت بیمار را بررسی می‌کند و مطمئن می‌شود که مانعی برای انجام آن وجود ندارد. بسته به مقررات داخلی بیمارستان و شرح وظایف کارکنان، گاهی بهیار هم زیر نظر پرستار یا مسئول شیفت در انجام یا آماده‌سازی این مراقبت کمک می‌کند.
بنابراین نمی‌توان گفت در تمام بیمارستان‌ها انما فقط وظیفه یک عنوان شغلی مشخص است. نوع انما، علت انجام، شرایط بیمار و سیاست بیمارستان مشخص می‌کند چه کسی مسئول اجرای آن خواهد بود.
انما در بیمارستان چیست و چرا انجام می‌شود؟
انما روشی است که در آن محلول تنقیه از راه مقعد وارد قسمت انتهایی روده می‌شود. هدف از آن می‌تواند نرم کردن مدفوع، تحریک دفع یا تخلیه بخش پایینی روده باشد.
انما معمولاً اولین انتخاب برای درمان یبوست ساده نیست. در بیشتر بیماران ابتدا اصلاح رژیم غذایی، مصرف مایعات کافی (در صورت نداشتن محدودیت)، افزایش تحرک و استفاده از داروهای خوراکی مناسب بررسی می‌شود.
با این حال، پزشک ممکن است در شرایط مشخصی انما را پیشنهاد کند، از جمله:
- یبوست شدید یا مقاوم به درمان‌های اولیه
- تجمع و گیر کردن مدفوع سفت در راست‌روده یا روده بزرگ
- نیاز به تخلیه بخش انتهایی روده پیش از برخی بررسی‌ها یا اقدامات پزشکی
- برخی شرایط پس از جراحی، آن هم فقط با اجازه پزشک
- برنامه‌های مدیریت دفع در بیماران کم‌تحرک یا مبتلا به مشکلات عصبی
- تجویز داروهای خاص از راه مقعد در موارد مشخص
داشتن یبوست به‌تنهایی به معنای نیاز به انما نیست. گاهی علائمی که شبیه یبوست‌اند، در واقع نشانه انسداد روده یا مشکلی جدی‌تر هستند و انجام خودسرانه تنقیه ممکن است شرایط را بدتر کند.
انما در بیمارستان وظیفه کیست؟
نقش پزشک
معمولاً تصمیم درباره ضرورت انجام انما بر اساس وضعیت بالینی بیمار گرفته می‌شود. پزشک نوع درمان، محلول مناسب، دفعات انجام و مراقبت‌های لازم را مشخص می‌کند.
این ارزیابی در سالمندان، کودکان و بیمارانی که بیماری کلیوی یا قلبی، اختلال آب و الکترولیت، جراحی اخیر شکم یا بیماری‌های روده‌ای دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بنابراین نقش پزشک بیشتر ارزیابی، تشخیص و تعیین برنامه درمانی است و لزوماً خود پزشک انمای معمولی بیمار بستری را انجام نمی‌دهد.
نقش پرستار
در بخش‌های بستری، انجام انمای درمانی معمولاً جزو مراقبت‌های پرستاری است. پرستار پیش از شروع، دستور پزشک و وضعیت بیمار را بررسی می‌کند و مواردی مانند سابقه بیماری، جراحی‌های قبلی، خونریزی، درد شکم و توانایی بیمار برای همکاری را در نظر می‌گیرد.
در طول انجام این مراقبت نیز رعایت حریم خصوصی بیمار، رعایت اصول بهداشتی، استفاده صحیح از تجهیزات، توجه به واکنش بیمار و ثبت نتیجه اهمیت زیادی دارد.
آیا بهیار یا کمک‌پرستار می‌تواند انما انجام دهد؟
اینکه چه کسی چه کاری را انجام دهد، بین پرستار، بهیار و کمک‌پرستار به شرح وظایف رسمی، سطح آموزش، سیاست‌های بیمارستان و نظر مسئول شیفت بستگی دارد.
در برخی ساختارهای پرستاری، بهیار می‌تواند در محدوده شرح وظایفش و زیر نظر مسئول مربوطه، در رفع نیازهای دفعی بیمار و انجام انما مشارکت کند. به همین دلیل نمی‌توان فقط از روی عنوان شغلی افراد و بدون اطلاع از مقررات همان مرکز درباره‌شان قضاوت کرد.
اگر برایتان مهم است بدانید چه کسی این اقدام را انجام می‌دهد، کاملاً طبیعی است که از پرستار مسئول بپرسید فرد انجام‌دهنده چه سمتی دارد و چرا این اقدام برای شما یا بیمارتان تجویز شده است.
در هر صورت، فردی که انما را انجام می‌دهد باید آموزش لازم را دیده باشد و طبق دستور پزشک و پروتکل بخش عمل کند. بیمار یا همراهش حق دارند پیش از شروع، درباره هدف و مراحل کار توضیح بگیرند و هر نگرانی یا ناراحتی را در حین انجام آن بلافاصله اطلاع دهند. اگر در حین یا پس از انما درد شکم، خونریزی، سرگیجه یا هر علامت غیرعادی دیگری پیش آمد، باید فوراً به پرستار خبر داده شود.
انمای باریوم با انمای معمولی فرق دارد
انما با ماده حاجب که برای تشخیص انجام می‌شود، با تنقیه‌ای که برای درمان یبوست استفاده می‌شود یکی نیست.
برای مثال، در برخی بررسی‌های تصویربرداری، ماده حاجب از راه رکتوم وارد روده می‌شود و سپس تصویربرداری انجام می‌گیرد. این اقدامات در بخش تصویربرداری و زیر نظر تیم رادیولوژی انجام می‌شوند و نباید با انمای معمول بخش‌های بستری اشتباه گرفته شوند.
تنقیه در بیمارستان چگونه است؟
بسیاری از افرادی که عبارت‌هایی مانند روش تنقیه در بیمارستان یا طریقه انجام انما در بیمارستان را جست‌وجو می‌کنند، بیشتر از آنکه به دنبال آموزش انجام کار باشند، می‌خواهند بدانند در بیمارستان چه چیزی در انتظارشان است.
روند دقیق بسته به نوع انما متفاوت است، اما معمولاً چند مرحله کلی دارد.
ابتدا مشخصات بیمار، دستور درمان و شرایط پزشکی بررسی می‌شود. پرستار درباره اقدام توضیح می‌دهد و در صورت وجود علائم غیرعادی مانند درد شدید شکم، استفراغ، خونریزی یا جراحی اخیر، ممکن است قبل از ادامه موضوع را با پزشک مطرح کند.
سپس حریم خصوصی بیمار فراهم می‌شود و بیمار در وضعیت مناسب قرار می‌گیرد. تجهیزات و محلول تجویزشده آماده شده و با رعایت اصول بهداشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ورود تجهیزات باید بدون اعمال نیروی غیرطبیعی انجام شود. اگر مقاومت غیرعادی، درد شدید یا خونریزی ایجاد شود، ادامه اقدام نیازمند ارزیابی است.
پس از ورود محلول ممکن است بیمار احساس پری شکم، فشار، دل‌پیچه یا نیاز سریع به دفع داشته باشد. این احساس در بسیاری از موارد موقت است.
پس از زمان مناسب، بیمار از سرویس بهداشتی، لگن یا تجهیزات مناسب استفاده می‌کند. سپس میزان پاسخ به درمان، دفع مدفوع و وضعیت عمومی بیمار بررسی می‌شود.
حجم محلول، نوع محلول، مدت نگه داشتن آن و تجهیزات مورد استفاده برای تنقیه برای همه بیماران یکسان نیست. به همین دلیل استفاده از یک دستور اینترنتی برای انجام انما در همه افراد می‌تواند خطرناک باشد.
تفاوت انما در بیمارستان و انما در منزل چیست؟
| موضوع | بیمارستان | منزل |
|---|---|---|
| ارزیابی اولیه | دسترسی سریع‌تر به پزشک و تیم درمان | نیازمند بررسی مناسب قبل از اعزام |
| انجام‌دهنده | معمولاً تیم پرستاری واجد صلاحیت طبق پروتکل | پرستار مرکز مجاز خدمات در منزل |
| بیماران پرخطر | مناسب‌تر | ممکن است نیازمند ارجاع باشند |
| دسترسی به تجهیزات | گسترده‌تر | محدود به تجهیزات قابل ارائه در منزل |
| رسیدگی به عارضه | سریع‌تر | در عارضه جدی نیاز به انتقال بیمار دارد |
| حریم خصوصی | در محیط درمانی تأمین می‌شود | معمولاً آرامش و حریم خصوصی بیشتری وجود دارد |
| موارد ساده و پایدار | قابل انجام | در صورت تأیید شرایط، ممکن است قابل انجام باشد |
در مقررات تعرفه خدمات پرستاری در منزل ایران هم «انجام انما» یکی از خدمات پرستاری به رسمیت شناخته شده است. اما قابل انجام بودن یک خدمت در منزل، به این معنا نیست که برای هر بیماری مناسب باشد.
اگر علت یبوست مشخص نیست یا بیمار علائم هشداردهنده دارد، ارزیابی پزشکی از اینکه تنقیه کجا انجام شود مهم‌تر است.
پروتکل‌های ایمنی انما در بیمارستان
یکی از مزیت‌های اصلی انجام تنقیه در محیط درمانی این است که وضعیت بیمار قبل از اقدام، در حین آن و بعد از انجام انما، قابل ارزیابی است. اصول مهم ایمنی معمولاً شامل موارد زیر است:
- اطمینان از هویت بیمار و بررسی دستور درمان
- مشخص بودن علت تجویز انما
- پرسش درباره بیماری‌های زمینه‌ای و سابقه جراحی
- توجه به درد، خونریزی، استفراغ یا اتساع شکم
- حفظ حریم خصوصی و شأن بیمار
- رعایت بهداشت دست و استفاده از وسایل مناسب
- انتخاب نوع و مقدار محلول متناسب با وضعیت همان بیمار
- پرهیز از اعمال فشار هنگام ورود تجهیزات
- توقف اقدام در صورت درد یا مقاومت غیرطبیعی
- بررسی نتیجه و وضعیت بیمار پس از پایان کار
- ثبت مراقبت و گزارش هر مورد غیرعادی
رعایت این اصول باعث می‌شود تنقیه، به‌جای یک اقدام ظاهراً ساده، به مراقبتی کنترل‌شده و ایمن تبدیل شود. استفاده از آب شهری و تجهیزات خانگی نیز روش استانداردی برای انجام انما محسوب نمی‌شود و می‌تواند خطراتی به همراه داشته باشد؛ برای آشنایی بیشتر، خطرات تنقیه با آب شهری را جداگانه بررسی کرده‌ایم.
در چه شرایطی تنقیه در بیمارستان بهتر از منزل است؟
اگر بیمار فقط یبوست شناخته‌شده داشته باشد و پزشک انجام انما را مناسب تشخیص داده باشد، در برخی موارد امکان دریافت خدمت پرستاری در منزل وجود دارد.
اما بعضی شرایط نیاز به ارزیابی پزشکی جدی‌تری دارند. در صورت وجود علائمی مانند درد شدید شکم، نفخ و اتساع قابل‌توجه شکم، استفراغ یا ناتوانی در دفع گاز، انجام خودسرانه تنقیه مناسب نیست و بهتر است علت علائم توسط پزشک گوارش بررسی شود.
در صورت وجود هر یک از علائم زیر، بهتر است پیش از انجام انما وضعیت بیمار توسط پزشک بررسی شود:
- درد شدید یا ناگهانی شکم
- شکم بسیار متورم و سفت
- استفراغ مکرر
- ناتوانی در دفع گاز همراه با درد و نفخ شدید
- خونریزی قابل توجه از مقعد
- مدفوع سیاه غیرعادی
- تب همراه با علائم شکمی
- کاهش سطح هوشیاری یا ضعف شدید
- کم‌آبی قابل توجه
- احتمال انسداد یا سوراخ‌شدگی روده
- جراحی اخیر شکم، روده یا مقعد
- بیماری شدید و فعال التهابی روده
- شرایط ناپایدار عمومی
در چنین شرایطی، هدف اصلی نباید صرفاً تخلیه روده باشد؛ ابتدا باید علت علائم مشخص شود.
آیا انما عوارض دارد؟
انما اگر با رعایت اصول ایمنی و در بیمار مناسب انجام شود، در بیشتر موارد بدون مشکل جدی است. با این حال، مثل هر اقدام درمانی کاملاً بدون خطر نیست و عوارض تنقیه باید در نظر گرفته شود. با این حال، مثل هر اقدام درمانی کاملاً بدون خطر نیست. عوارض تنقیه احتمالی عبارت‌اند از:
- دل‌پیچه، نفخ و ناراحتی شکمی
- تحریک ناحیه مقعد و رکتوم
- خونریزی یا آسیب به مخاط، به‌ویژه در صورت استفاده نادرست از وسایل
- سوراخ شدن روده (پرفوراسیون)، که بسیار نادر اما جدی است
- اختلال در آب و الکترولیت‌ها و کم‌آبی، به‌ویژه با برخی محلول‌ها یا در صورت تکرار زیاد در مدت کوتاه
- سرگیجه یا ضعف، در بعضی بیماران
انماهای حاوی فسفات سدیم نیاز به توجه بیشتری دارند. در سالمندان و افرادی که بیماری کلیوی یا قلبی، کم‌آبی یا اختلال الکترولیتی دارند، این نوع انما می‌تواند تعادل املاح بدن را به‌هم بزند و خطرناک شود. به همین دلیل، انتخاب نوع انما در این بیماران باید با نظر پزشک انجام شود.
استفاده از محلول‌های خانگی مانند ترکیبات نامشخص، صابون یا قهوه به‌جای درمان پزشکی توصیه نمی‌شود و می‌تواند به مخاط روده آسیب بزند.
قبل از انما چه اطلاعاتی را به پرستار یا پزشک بگوییم؟
اگر قرار است در بیمارستان یا منزل انما انجام شود، بهتر است اطلاعات مهم را از تیم درمان پنهان نکنید.
به‌خصوص درباره موارد زیر اطلاع دهید:
- آخرین زمان دفع مدفوع و گاز
- شدت و محل درد شکم
- وجود خون در مدفوع
- تهوع یا استفراغ
- سابقه انسداد روده
- جراحی‌های شکم و روده
- بیماری‌های کلیوی یا قلبی
- بیماری‌های التهابی روده
- مشکلات شدید مقعدی
- داروهای مصرفی
- سابقه واکنش یا عارضه پس از انما
همین اطلاعات ساده می‌توانند در انتخاب روش ایمن‌تر بسیار مؤثر باشند.
آیا قبل از زایمان در بیمارستان حتماً تنقیه انجام می‌شود؟
خیر، تنقیه نباید به‌عنوان اقدامی ضروری برای همه‌ی زنان هنگام پذیرش برای زایمان در نظر گرفته شود.
شواهد علمی از استفاده‌ی روتین انما در شروع زایمان پشتیبانی نمی‌کنند و سازمان جهانی بهداشت هم انجام روتین آن را برای کوتاه‌تر کردن زایمان توصیه نمی‌کند.
بنابراین تجربه‌ی شخصی یک مادر در یک بیمارستان یا در سال‌های گذشته، لزوماً نشان‌دهنده‌ی پروتکل امروز همه‌ی بیمارستان‌ها نیست.
درباره تجربه‌های تنقیه در بیمارستان نی‌نی‌سایت چطور؟
افرادی که عبارت تنقیه در بیمارستان نی‌نی‌سایت را جست‌وجو می‌کنند، معمولاً می‌خواهند تجربه‌ی دیگر بیماران را بدانند، به‌خصوص تجربه‌ی زایمان یا بستری.
خواندن تجربه‌ی دیگران ممکن است از نظر روانی آرامش‌بخش باشد، اما جای اطلاعات پزشکی را نمی‌گیرد. روش انجام انما، دلیل انجام آن، شرایط بیمار، پروتکل بیمارستان و حتی استانداردهای درمانی در گذر زمان تغییر می‌کنند.
بنابراین اگر تجربه‌ی یک نفر با توضیحات پزشک یا پرستار شما فرق دارد، لزوماً به این معنا نیست که درمان شما اشتباه است.
جمع‌بندی
انما در بیمارستان معمولاً توسط پرستار یا یکی از اعضای واجد صلاحیت تیم پرستاری، طبق دستور درمانی و پروتکل مرکز انجام می‌شود. پزشک علت نیاز به انما و شرایط بالینی بیمار را بررسی می‌کند و در برخی مراکز، بهیار هم می‌تواند در چارچوب شرح وظایفش و زیر نظارت، در این مراقبت مشارکت داشته باشد.
مهم‌تر از اینکه چه کسی انما را انجام می‌دهد، این است که ابتدا مشخص شود بیمار اصولاً گزینه‌ی مناسبی برای تنقیه هست یا نه. درد شدید شکم، استفراغ، خونریزی، اتساع قابل‌توجه شکم، عدم دفع گاز، جراحی اخیر و احتمال انسداد روده از شرایطی هستند که پیش از هر نوع تنقیه باید توسط پزشک ارزیابی شوند.
برای بیمارانی که وضعیت پایدار دارند و انجام انما برایشان تأیید شده است، در صورت فراهم بودن شرایط می‌توان از خدمات پرستاری مجاز در منزل هم استفاده کرد. اما بیمارانی که علائم هشداردهنده دارند، بهتر است در بیمارستان یا مرکز درمانی ارزیابی شوند.
سؤالات متداول درباره انما در بیمارستان
1. انما در بیمارستان توسط چه کسی انجام می‌شود؟
انمای درمانی معمول اغلب توسط پرستار یا یکی از اعضای واجد صلاحیت تیم پرستاری، طبق دستور پزشک و پروتکل بخش انجام می‌شود. در برخی مراکز، بهیار هم می‌تواند در چارچوب شرح وظایفش و زیر نظارت مسئول مربوطه در انجام آن مشارکت کند.
2. آیا پزشک خودش تنقیه را انجام می‌دهد؟
در بیشتر انماهای معمول، پزشک ضرورت و برنامه‌ی درمان را مشخص می‌کند و اجرای آن بر عهده‌ی تیم پرستاری است. اما در موارد پیچیده یا اقدامات تخصصی، شرایط می‌تواند متفاوت باشد.
3. آیا تنقیه درد دارد؟
ممکن است احساس فشار، پری شکم، دل‌پیچه و نیاز به دفع ایجاد شود، اما درد شدید طبیعی تلقی نمی‌شود و باید به پرستار اطلاع داده شود.
4. آیا می‌توان به‌جای بیمارستان تنقیه را در منزل انجام داد؟
در بیماران پایدار و مناسب، انجام انما در منزل توسط پرستار واجد صلاحیت می‌تواند امکان‌پذیر باشد. اما اگر بیمار درد شدید شکم، استفراغ یا خونریزی دارد، به انسداد روده مشکوک است یا وضعیت عمومی‌اش مناسب نیست، پیش از هر اقدامی باید توسط پزشک ارزیابی شود.
5. اگر بعد از انما دفع انجام نشد چه باید کرد؟
نباید بدون نظر پزشک یا بدون توجه به دستورالعمل محصول، انما را پشت‌سرهم تکرار کرد. اگر انما اثری نداشت، ممکن است علتش مدفوع بسیار سفت یا مشکل دیگری باشد و بیمار به ارزیابی بیشتر نیاز داشته باشد. در صورت تکرار یبوست، بررسی مشکلات حرکتی روده مانند تنبلی روده نیز می‌تواند مطرح باشد.
6. آیا استفاده مکرر از انما برای یبوست خوب است؟
خیر، انما راه‌حل دائمی برای یبوست مزمن نیست. اگر یبوست مکرر دارید، باید علت آن بررسی شود. رژیم غذایی، میزان مصرف مایعات، فعالیت بدنی، داروهای مصرفی و احتمال وجود بیماری‌های زمینه‌ای از مواردی هستند که باید در نظر گرفته شوند.