مراقبت بعد از تزریق سرم مواردی مثل وضعیت عمومی بیمار، مراقبت از محل آنژیوکت، استراحت متناسب با شرایط جسمی و رعایت توصیه‌های تغذیه‌ای را شامل می‌شود. پیش از تزریق باید دستور پزشک، حساسیت‌های دارویی و بیماری‌های زمینه‌ای مشخص باشد. پس از تزریق نیز شناخت علائم هشدار و پیگیری تغییرات غیرعادی به تزریق امن سرم در منزل کمک می‌کند. به همین دلیل لازم است با نکات مهم و مراقبت‌های پیش و پس از تزریق سرم آشنا باشید.
چک‌لیست مراقبت‌های قبل، حین و بعد از تزریق سرم
مراقبت‌های مربوط به سرم‌تراپی از پیش از ورود آنژیوکت به رگ آغاز شده و تا بررسی وضعیت بیمار پس از پایان تزریق، ادامه می‌یابد. آماده‌سازی مناسب، توجه به واکنش بیمار هنگام دریافت سرم و رعایت توصیه‌های پس از درمان، سه بخش اصلی این مراقبت‌ها هستند. جدول زیر اقدامات ضروری هر مرحله را نشان می‌دهد:
| مرحله | اقدامات مراقبتی | نکته مهم |
|---|---|---|
| قبل از تزریق | آماده کردن نسخه، سوابق پزشکی و فهرست داروهای مصرفی | نوع، حجم و سرعت تزریق باید مطابق دستور پزشک مشخص باشند. |
| قبل از تزریق | آماده کردن محیط تمیز، روشن و محل مناسب برای استراحت بیمار | تجهیزات تزریق باید استریل و متناسب با درمان باشند. |
| حین تزریق | توجه به درد، سوزش، تورم یا نشت مایع در محل آنژیوکت | هر تغییر غیرعادی باید بلافاصله به پرستار اطلاع داده شود. |
| حین تزریق | قرار دادن دست در وضعیت راحت و جلوگیری از کشیده شدن لوله | بیمار و همراهان نباید سرعت تزریق را تغییر دهند. |
| بلافاصله بعد از تزریق | بررسی حال عمومی و علائم حیاتی در صورت نیاز | وضعیت بیمار باید با شرایط پیش از تزریق مقایسه شود. |
| بعد از تزریق | مراقبت از محل آنژیوکت و پانسمان | خونریزی، قرمزی یا تورم غیرعادی نیازمند پیگیری است. |
| ساعات بعد | استراحت متناسب با وضعیت بیمار، تغذیه مناسب و توجه به علائم جدید | مراقبت‌های بعدی به علت تجویز سرم و وضعیت بالینی بیمار بستگی دارند. |
مراقبت های قبل از تزریق سرم
مراقبت‌های پیش از وصل کردن سرم با اطمینان از نیاز دارویی، بررسی اطلاعات پزشکی بیمار و آماده کردن محیط و شرایط مناسب آغاز می‌شود. سرم‌تراپی اقدامی درمانی است و حتی محلول‌های رایج نیز باید متناسب با نیاز بیمار تجویز شوند. ضمن اینکه اگر دریافت مایعات از راه خوراکی امکان‌پذیر و کافی باشد، ممکن است اساساً نیازی به تزریق وریدی نباشد.
آمادگی برای تزریق سرم در منزل
یکی از پرسش‌های رایج بیماران این است که «قبل از سرم زدن چه کار کنیم». مهم‌ترین اقدام، آماده کردن اطلاعات تاثیرگذار بر روند تزریق و اطلاع دادن آن‌ها به کادر درمان پیش از شروع کار است.
برای آمادگی برای تزریق سرم در منزل، نکات زیر را رعایت کنید:
- اطلاع بیماری‌های زمینه‌ای: سابقه بیماری قلبی، کلیوی، کبدی، دیابت یا محدودیت مصرف مایعات را به پزشک و پرستار اطلاع دهید؛
- اعلام حساسیت‌ها: پیش از وصل کردن سرم، حساسیت به داروها، چسب یا لاتکس و سابقه واکنش به تزریقات قبلی را برای کادر درمان روشن کنید؛
- آماده کردن بیمار: لباس راحت با آستین گشاد، محل مناسب برای نشستن یا دراز کشیدن و امکان دسترسی به دست بیمار را فراهم کنید؛
- توجه به تغذیه بیمار: برای تزریق سرم معمولی، ناشتا بودن لازم نیست؛ مگر اینکه پزشک به دلیل شرایط بیمار، دستور دیگری داده باشد؛
- حضور همراه: برای کودکان، سالمندان و افرادی که ضعف جسمی یا محدودیت حرکتی دارند، حضور یکی از اعضای خانواده یا مراقب کمک‌کننده خواهد بود.
پیش از آغاز تزریق، پرستار باید وضعیت عمومی بیمار و دستورهای درمانی را بررسی کند. اگر از زمان تجویز سرم، تغییر قابل‌توجهی در شرایط بیمار ایجاد شده، ممکن است پیش از انجام تزریق به ویزیت پزشک در منزل نیاز باشد.
مدارک لازم برای وصل سرم
مدارک لازم برای وصل سرم معمولاً شامل نسخه یا دستور پزشک، لیست داروهای مصرفی و سوابق پزشکی مرتبط است. دسترسی به این اطلاعات به کادر درمان کمک می‌کند تا پیش از شروع تزریق، شرایط بیمار و جزئیات درمان را بررسی کند.
برای این منظور، بهتر است موارد زیر در دسترس باشند:
- نسخه یا دستور پزشک شامل انواع سرم، حجم، داروهای همراه و سرعت یا مدت تجویزشده؛
- فهرست داروهای مصرفی، به‌ویژه داروهای رقیق‌کننده خون؛
- نتایج آزمایش‌های مرتبط، در صورتی که پزشک آن‌ها را برای درمان درخواست کرده باشد؛
- اطلاعات مربوط به حساسیت‌های دارویی و بیماری‌های زمینه‌ای؛
- خلاصه پرونده پزشکی یا دستور ترخیص، برای بیمارانی که درمان وریدی آن‌ها در منزل ادامه پیدا می‌کند.
همه این مدارک برای تمام بیماران الزامی نیست و نیاز به آن‌ها، به شرایط درمان بستگی دارد. بااین‌حال، اگر نسخه ناخوانا باشد یا نام دارو، حجم سرم و نحوه تزریق به‌روشنی مشخص نباشد، باید پیش از شروع درمان، موضوع با پزشک تجویزکننده هماهنگ شود.
وسایل مورد نیاز سرم تراپی در منزل
وسایل مورد نیاز برای تزریق سرم در منزل با توجه به نوع محلول، داروهای تجویزشده و شرایط بیمار متفاوت هستند. سرم استریل، ست تزریق، آنژیوکت، دستکش، مواد ضدعفونی‌کننده، گاز استریل، پانسمان و پایه مناسب برای نگهداری کیسه سرم، از تجهیزات رایج محسوب می‌شوند. در برخی درمان‌ها نیز ممکن است استفاده از دستگاه کنترل علائم حیاتی یا پمپ تزریق ضرورت داشته باشد.
کادر درمان باید پیش از حضور، لیست تجهیزات موردنیاز را تعیین کرده و سلامت بسته‌بندی، تاریخ انقضا و تناسب آن‌ها با درمان را بررسی کند. خانواده نیز بهتر است محیطی تمیز، با نور کافی و فضای مناسب برای قرار دادن تجهیزات آماده کند. توصیه می‌کنیم خودتان برای باز کردن بسته‌بندی وسایل استریل یا آماده کردن دارو اقدام نکنید!
مراقبت حین تزریق سرم در منزل
هنگام تزریق سرم، حفظ وضعیت راحت بیمار و اطمینان از عملکرد صحیح مسیر وریدی اهمیت دارد. پرستار باید سرعت ورود مایع، وضعیت آنژیوکت و واکنش بیمار به درمان را متناسب با شرایط بالینی او کنترل کند.
بیمار بهتر است در وضعیت نشسته یا خوابیده راحت قرار بگیرد و از حرکت‌های مکرری که موجب خم شدن محل آنژیوکت یا کشیده شدن لوله می‌شوند، خودداری کند. حرکت محدود و طبیعی دست ممکن است مشکلی ایجاد نکند، اما فشار یا کشیدگی مداوم می‌تواند جریان سرم را مختل کند.
احساس درد ادامه‌دار، سوزش، تورم یا نشت مایع اطراف آنژیوکت طبیعی تلقی نمی‌شود. این نشانه‌ها ممکن است به جابه‌جایی آنژیوکت، تحریک رگ یا نشت مایع به بافت اطراف مربوط باشند و باید بلافاصله به پرستار اطلاع داده شوند تا وضعیت مسیر تزریق بررسی شود.
اگر بیمار در طول تزریق دچار سرگیجه، تهوع، لرز، احساس ناخوشی ناگهانی یا تغییر وضعیت تنفس شود، لازم است موضوع بدون تأخیر به کادر درمان اطلاع داده شود.
همچنین بیمار و همراهان نباید برای زودتر تمام شدن سرم، گیره تنظیم جریان را تغییر دهند یا دارویی به محلول اضافه کنند. سرعت و ترکیب سرم بخشی از دستور درمانی هستند و تغییر خودسرانه آن‌ها می‌تواند عوارض ایجاد کند.
مدت زمان تزریق سرم و عوامل مؤثر بر آن
مدت زمان تزریق سرم برای همه بیماران یکسان نیست و به حجم محلول، نوع سرم، داروهای همراه، سرعت تجویزشده و وضعیت بالینی بیمار بستگی دارد. عملکرد قلب و کلیه، شرایط رگ و ضرورت پایش نیز می‌توانند بر طول درمان تأثیر بگذارند.
پرسش‌های «سرم چقدر طول میکشه» و «سرم چقدر طول میکشه تموم شه» معمولاً به زمان ورود کامل مایع از کیسه سرم به رگ اشاره دارند. این زمان تنها زمانی قابل برآورد است که حجم محلول و سرعت تجویزشده مشخص باشند. برای مثال، ممکن است تزریق یک محلول در مدت نسبتاً کوتاهی انجام شود، درحالی‌که سرم یا داروی دیگری به تزریق آهسته‌تر و مراقبت طولانی‌تر نیاز داشته باشد.
از سوی دیگر، پرسش‌های «سرم زدن چقدر طول میکشه» و «تزریق سرم چقدر طول میکشه» ممکن است به مدت کل فرایند درمان اشاره داشته باشند. این فرایند علاوه بر ورود مایع به رگ، آماده‌سازی تجهیزات، بررسی اولیه بیمار، رگ‌گیری و کنترل وضعیت پس از تزریق را نیز دربر می‌گیرد.
بنابراین، تمام شدن مایع داخل کیسه لزوماً به معنای پایان مراقبت پزشکی نیست. زمان مناسب برای اتمام تزریق و پایان پایش باید براساس دستور درمانی و وضعیت بیمار تعیین شود.
مدت زمان تزریق سرم آمینواسید
مدت زمان تزریق سرم آمینواسید به نوع فرآورده، غلظت محلول، حجم تجویزشده و برنامه تغذیه وریدی بیمار بستگی دارد. محلول‌های آمینواسید ممکن است بخشی از درمان تغذیه‌ای بیمارانی باشند که دریافت مواد مغذی از راه دستگاه گوارش برای آن‌ها کافی یا امکان‌پذیر نیست.
این محلول‌ها با سرم‌های معمولی مورد استفاده برای جبران مایعات تفاوت دارند و نباید صرفاً برای رفع ضعف یا تقویت عمومی بدن استفاده شوند. تزریق آن‌ها ممکن است چندین ساعت طول بکشد، اما نمی‌توان مدت ثابتی برای همه فرآورده‌ها تعیین کرد.
درمان با آمینواسید و سایر ترکیبات تغذیه وریدی گاهی به پمپ تزریق، پایش آزمایشگاهی و مراقبت تخصصی نیاز دارد. به همین دلیل، امکان انجام آن در منزل باید براساس برنامه درمانی و وجود امکانات و نیروی تخصصی مناسب ارزیابی شود.
مراقبت های بعد از تزریق سرم در منزل
پس از پایان سرم، وضعیت عمومی بیمار باید بررسی شده و از محل ورود آنژیوکت مراقبت شود. همچنین بیمار باید بتواند به‌آرامی به فعالیت‌های معمول زندگی بازگردد. میزان مراقبت موردنیاز به علت تجویز سرم، نوع محلول یا داروی تزریق‌شده و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.
اگر می‌خواهید بدانید بعد از تزریق سرم چه کنیم، باید میان بیماری که فقط مایعات وریدی دریافت کرده و فردی که دارو یا درمان تخصصی داشته، تفاوت قائل شوید. بعضی بیماران پس از ارزیابی نهایی می‌توانند فعالیت‌های سبک خود را ادامه دهند؛ اما برخی دیگر به استراحت، ارزیابی یا پیگیری پزشکی بیشتری نیاز دارند.
کنترل وضعیت بیمار بعد از تزریق سرم
کنترل وضعیت بیمار بعد از سرم با هدف ارزیابی پاسخ بدن به درمان و شناسایی تغییراتی انجام می‌شود که ممکن است به بررسی بیشتری نیاز داشته باشند. پرستار در منزل پس از پایان تزریق و متناسب با شرایط بیمار، فشار خون، ضربان قلب، وضعیت تنفس، سطح هوشیاری و محل آنژیوکت را بررسی می‌کند. اگر بیمار به علت کم‌آبی سرم دریافت کرده، سنجش کاهش سرگیجه، بهبود توانایی نوشیدن مایعات و تغییر میزان ادرار نیز می‌تواند در ارزیابی روند بهبود اهمیت داشته باشد.
پس از پایان کار و خروج پرستار از منزل، بهتر است خانواده به موارد زیر توجه کند:
- وضعیت هوشیاری، میزان ضعف و توانایی بیمار برای انجام فعالیت‌های معمول؛
- کاهش یا ادامه علائمی که موجب تجویز سرم شده‌اند؛
- میزان مصرف مایعات و دفع ادرار، به‌ویژه در بیماران دچار کم‌آبی؛
- وجود درد، تورم، قرمزی یا تغییر رنگ در محل ورود آنژیوکت؛
- بروز علائم جدید پس از دریافت داروهای وریدی.
بهبود موقت ضعف یا سرگیجه لزوماً به معنای برطرف شدن علت اصلی بیماری نیست. اگر سرم‌تراپی بخشی از درمان یک بیماری باشد، پیگیری برنامه پزشکی همچنان ضرورت دارد.
مراقبت از محل آنژیوکت و جای سرم
مراقبت از محل آنژیوکت به این بستگی دارد که لوله وریدی پس از پایان درمان خارج شده یا برای ادامه تزریق در همان ناحیه باقی مانده است. این دو وضعیت به مراقبت‌های متفاوتی نیاز دارند.
مراقبت پس از خارج کردن آنژیوکت
پس از خارج کردن آنژیوکت، پرستار با گاز تمیز روی محل ورود آن فشار وارد می‌کند تا خونریزی متوقف شود. بیمار باید پانسمان را مطابق آموزش پرستار نگه دارد و از مالش، خاراندن یا دستکاری محل خودداری کند. وجود کبودی کوچک یا حساسیت‌های خفیف پس از رگ‌گیری، می‌تواند طبیعی باشد و معمولاً به‌تدریج بهبود می‌یابد؛ بااین‌حال، درد رو به افزایش، قرمزی پخش‌شونده، تورم یا ترشح از محل تزریق به بررسی پزشکی نیاز خواهد داشت.
توجه داشته باشید که اگر بیمار داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کند، ممکن است توقف خونریزی زمان بیشتری ببرد. اما اگر خونریزی با فشار مستقیم متوقف نشد، باید از کادر درمان کمک بگیرید.
مراقبت از آنژیوکت باقی‌مانده در رگ
اگر آنژیوکت برای ادامه درمان در محل باقی مانده، پانسمان باید تمیز، خشک و سالم نگه داشته شود. بیمار نباید اتصال‌ها را باز کند، آنژیوکت را جابه‌جا کند یا بدون اجازه پرستار برای شست‌وشو و استفاده مجدد از آن اقدام کند. در صورت خیس شدن، شل شدن یا آلودگی پانسمان نیز باید با پرستار تماس گرفته شود.
باقی ماندن آنژیوکت در منزل نیز باید طبق برنامه‌ای مشخص، توسط کادر درمان بررسی و مراقبت شود. در مراقبت از جای سرم، توجه به روند تغییرات پوست اهمیت دارد. برای مثال، قرمزی یا درد فزاینده، داغ شدن پوست، ترشح و تورم غیرعادی ممکن است نشانه التهاب، عفونت یا آسیب بافتی باشد و نباید نادیده گرفته شود.
استراحت و فعالیت پس از تزریق
پاسخ به پرسش «چند ساعت بعد از سرم استراحت کنیم» برای همه بیماران یکسان نیست. پس از سرم‌تراپی معمولی و بدون عارضه، مدت ثابت و اجباری برای استراحت همه افراد وجود ندارد. اگر بیمار احساس خوبی دارد، هنگام بلند شدن سرگیجه نمی‌گیرد و کادر درمان محدودیتی تعیین نکرده، معمولاً می‌توان به‌تدریج فعالیت‌های سبک را از سر گرفت. در مقابل، فردی که به دلیل ضعف شدید، کم‌آبی قابل‌توجه یا بیماری زمینه‌ای سرم دریافت کرده، ممکن است به استراحت و مراقبت بیشتری نیاز داشته باشد.
توصیه می‌کنیم در صورت وجود ضعف یا سرگیجه، از بلند شدن ناگهانی خودداری کنید و ابتدا از پایداری وضعیت خود مطمئن شوید. همچنین تا زمانی که حال عمومی‌تان به وضعیت مناسب بازنگشته، رانندگی و فعالیت بدنی سنگین نداشته باشید. ضمناً در بیمارانی که داروهای خاص دریافت کرده‌اند، مدت استراحت یا مراقبت ممکن است با سرم‌تراپی معمولی متفاوت باشد. در این شرایط، توصیه اختصاصی کادر درمان را ملاک قرار دهید.
تغذیه و نوشیدنی‌های مناسب پس از سرم
برای تعیین برنامه خوراکی بیمار، ابتدا باید علت تجویز سرم و وضعیت گوارشی بیمار مشخص باشد. دریافت مایعات وریدی لزوماً به معنای نیاز به رژیم غذایی خاص نیست و بسیاری از بیماران می‌توانند پس از پایان درمان، به‌تدریج تغذیه معمول خود را از سر بگیرند.
اگر سرم به دلیل کم‌آبی ناشی از اسهال یا استفراغ تجویز شده باشد، ادامه جبران آب و املاح از راه خوراکی در صورت تحمل بیمار، اهمیت دارد. در چنین شرایطی ممکن است پزشک مصرف محلول خوراکی ORS برای جبران آب و املاح را توصیه کند. برای افرادی که هنوز تهوع دارند نیز نوشیدن مقدار کم مایعات در دفعات بیشتر، می‌تواند تحمل گوارشی را آسان‌تر کند.
اما اگر می‌خواهید بدانید بعد از سرم چی بخوریم، خوراکی‌های زیر بسته به علت بیماری و تحمل بیمار می‌توانند مناسب باشند:
- آب و مایعات مناسب، در صورتی که پزشک محدودیتی برای دریافت مایعات تعیین نکرده باشد؛
- سوپ سبک و غذاهای کم‌چرب، هنگام کاهش اشتها یا وجود تهوع؛
- برنج، نان تست و غذاهای ساده و قابل‌تحمل، در دوره بهبود مشکلات گوارشی؛
- وعده‌های غذایی معمول و متعادل، پس از بازگشت اشتها و تحمل غذا.
انتخاب غذا باید متناسب با نیاز و محدودیت‌های بیمار باشد. برای مثال، فرد مبتلا به نارسایی قلبی یا کلیوی نباید صرفاً به دلیل دریافت سرم، میزان مصرف آب یا نمک را افزایش دهد. بیماران دیابتی نیز باید در انتخاب نوشیدنی‌های شیرین و فرآورده‌های خوراکی ORS، برنامه درمانی خود را در اولویت قرار دهند. اما به‌طور کلی، سرم‌تراپی و حتی تزریق سرم تقویتی برای بدن، جایگزین تغذیه مناسب نیست و بهتر است بیمار به‌آرامی مصرف خوردنی‌ها و نوشیدنی‌ها از راه دهان را آغاز کند.
مراقبت های بعد از تزریق سرم آهن
مراقبت های بعد از تزریق سرم آهن با مراقبت پس از دریافت محلول‌های معمول جبران مایعات تفاوت دارد؛ زیرا آهن وریدی یک فرآورده دارویی است و ممکن است عوارض خاصی ایجاد کند. بیمار باید هنگام تزریق آهن و پس از پایان آن، طبق دستورالعمل فرآورده و پروتکل درمانی، از نظر واکنش‌های حساسیتی تحت نظر باشد. برای بسیاری از انواع سرم آهن، توصیه می‌شود دست‌کم ۳۰ دقیقه پس از پایان تزریق، بیمار را تحت‌نظر بگیرید.
بعضی بیماران نیز در ساعات یا روزهای بعد از تزریق آهن دچار سردرد، تهوع، احساس خستگی، تب خفیف یا درد عضلانی و مفصلی می‌شوند. این علائم ممکن است گذرا باشد؛ اما اگر شدید، ماندگار یا نگران‌کننده شود، باید با پزشک مشورت کنید. یکی دیگر از عوارض مهم سرم آهن، تغییر رنگ پوست در اثر نشت دارو از رگ به بافت اطراف است. این عارضه ممکن است لکه‌های قهوه‌ای ایجاد کند که گاهی طولانی‌مدت شده یا به صورت دائمی باقی می‌ماند. به همین دلیل، درد، سوزش، تورم یا تغییر رنگ اطراف محل تزریق آهن، باید همان زمان به پرستار اطلاع داده شود.
توجه داشته باشید که مصرف مجدد مکمل خوراکی آهن و زمان انجام آزمایش‌های پیگیری نیز به نوع فرآورده، مقدار آهن تجویزشده و برنامه درمانی بستگی دارد. بیمار نباید بدون هماهنگی با پزشک، مصرف مکمل را آغاز کند یا مقدار آن را تغییر دهد. به همین دلایل تزریق سرم آهن به حضور کادر آموزش‌دیده و دسترسی به امکانات لازم برای رسیدگی به واکنش‌های شدید حساسیتی نیاز دارد؛ بنابراین شرایط خانه باید پیش از شروع درمان در منزل به‌طور اختصاصی بررسی شود.
علائم خطر بعد از سرم و زمان مراجعه به پزشک
تزریق سرم برای بیشتر افراد بدون عوارض خاصی انجام می‌شود. این گروه از بیماران، معمولا پس از پایان درمان به‌تدریج به فعالیت‌های معمول بازمی‌گردند. بااین‌حال، شناخت علائم خطر بعد از سرم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بعضی تغییرات نیازمند پیگیری پزشکی و برخی دیگر مستلزم اقدام فوری هستند.
بنابراین، برای تشخیص اینکه «پس از سرم چه زمانی پزشک لازم است»، باید به نوع علائم، شدت آن و سرعت تغییر وضعیت بیمار توجه کرد. جدول زیر اقدامات مناسب در شرایط مختلف را نشان می‌دهد:
| علامت یا تغییر وضعیت | اقدام مناسب |
|---|---|
| کبودی کوچک یا حساسیت خفیف محل رگ که به‌تدریج بهتر می‌شود | مراقبت مطابق آموزش پرستار و بررسی روند بهبود |
| درد، قرمزی، گرمی یا تورم رو به افزایش در محل آنژیوکت | تماس با پزشک یا پرستار برای ارزیابی سریع |
| ترشح از محل تزریق، تب یا لرز پس از سرم | دریافت ارزیابی پزشکی در همان روز، با توجه به شدت علائم |
| ادامه ضعف شدید، استفراغ مکرر یا کاهش واضح ادرار | تماس سریع با پزشک برای بررسی علت و نیاز احتمالی به درمان بیشتر |
| تنگی نفس شدید، تورم زبان یا گلو، غش یا کاهش سطح هوشیاری | تماس فوری با اورژانس |
| درد شدید یا مشکوک قفسه سینه یا بدتر شدن ناگهانی تنفس | تماس فوری با اورژانس |
گاهی ممکن است هنگام تزریق سرم یا پس از آن، واکنش‌های حساسیتی شدید بروز پیدا کند. علاوه‌بر این، دریافت مایعات وریدی در برخی بیماران، به‌ویژه افراد مبتلا به نارسایی قلبی یا کلیوی، ممکن است باعث تجمع بیش از حد مایعات در بدن شود. تنگی نفس جدید یا افزایش غیرعادی تورم اندام‌ها در این بیماران نیازمند ارزیابی سریع است. پس نباید در صورت بروز علائم اورژانسی، برای ویزیت معمول پزشک یا اعزام پرستار به منزل منتظر ماند و باید سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کرد.
نکات مراقبتی هنگام تزریق سرم کودکان، سالمندان و بیماران خاص
مراقبت از بیماران مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، مراقبت پس از تزریق سرم سالمندان و تزریق سرم کودکان در منزل، ممکن است به توجه بیشتری نیاز داشته باشد؛ زیرا نیاز بدن به مایعات و توانایی تحمل تغییرات آب و املاح در این گروه‌ها متفاوت است.
- سالمندان: در سالمندان، به‌ویژه افرادی که بیماری قلبی یا کلیوی دارند، وضعیت تنفس، تورم اندام‌ها، میزان ادرار و سطح هوشیاری باید متناسب با برنامه درمانی بررسی شود. ضعف جسمی و مصرف هم‌زمان چند دارو نیز ممکن است بر روند تزریق سرم سالمندان در منزل تأثیر بگذارد.
- کودکان: نوع و حجم سرم در کودکان با توجه به وزن، سن و وضعیت بالینی کودک تعیین می‌شود. پس از تزریق، توانایی نوشیدن مایعات، سطح هوشیاری، میزان دفع ادرار و ادامه علائمی مانند تب، اسهال یا استفراغ اهمیت دارد. بی‌حالی غیرعادی، کاهش هوشیاری یا ناتوانی در نوشیدن مایعات نیز باید سریعاً ارزیابی شود.
- بیماران دیابتی: بعضی محلول‌های وریدی حاوی گلوکز هستند و ممکن است بر میزان قند خون تأثیر بگذارند. بنابراین، تزریق سرم برای بیماران دیابتی باید با کنترل قند خون و مطابق دستور پزشک انجام شود.
- زنان باردار و بیماران دارای بیماری‌های مزمن: انتخاب سرم و مراقبت‌های بعدی برای این گروه از بیماران باید با توجه به وضعیت بارداری، عملکرد اندام‌ها، داروهای مصرفی و علت تجویز انجام شود. در بعضی شرایط، امکانات منزل برای تزریق سرم در بارداری نیست و باید به مرکز درمانی مراجعه کنید.
توجه کنید کهوجود بیماری زمینه‌ای لزوماً مانع دریافت سرم در منزل نیست؛ اما ضرورت ارزیابی دقیق‌تر بیمار و اطمینان از مناسب بودن شرایط درمان خانگی را افزایش می‌دهد.
تزریق سرم در منزل با رعایت نکات مراقبتی
رعایت مراقبت‌های قبل و بعد از تزریق سرم در منزل به انجام مناسب‌تر درمان و شناسایی به‌موقع تغییرات غیرعادی کمک می‌کند. پیش از تزریق باید دستور پزشک، حساسیت‌ها و بیماری‌های زمینه‌ای مشخص باشند؛ هنگام دریافت سرم، توجه به وضعیت آنژیوکت و واکنش بیمار اهمیت دارد و پس از پایان درمان نیز باید حال عمومی بیمار، محل رگ، تغذیه و نیاز او به استراحت بررسی شود.
در روند مراقبت از بیمار نیازمند به سرم، باید توجه داشت کهنکات مراقبتی برای همه بیماران یکسان نیست و باید با توجه به علت درمان، نوع محلول یا داروی تزریق‌شده و شرایط جسمی بیمار تنظیم شود. ضمن اینکه در صورت بروز علائم غیرعادی، پیگیری پزشکی به‌موقع اهمیت دارد. به همین دلیل توصیه می‌کنیم به طور خودسرانه برای وصل سرم بیمار در خانه اقدام نکنید و از پرستاران مجرب برای تزریق سرم در منزل کمک بگیرید. در صورت نیاز به مشورت یا اطلاعات بیشتر، با ما تماس بگیرید.
سؤالات متداول
۱. آیا قبل از تزریق سرم باید ناشتا باشیم؟
خیر. برای سرم‌تراپی معمولی، ناشتا بودن ضرورت عمومی ندارد؛ بااین‌حال، اگر بیمار قرار است اقدام درمانی دیگری انجام دهد یا پزشک به دلیل شرایط خاص دستور ناشتا بودن داده، باید همان دستور را رعایت کرد.
۲. آیا خوابیدن بلافاصله بعد از سرم اشکالی دارد؟
اگر تزریق بدون عارضه پایان یافته، وضعیت بیمار پایدار است و کادر درمان محدودیتی تعیین نکرده است، استراحت یا خوابیدن معمولاً اشکالی ندارد. البته پس از دریافت بعضی داروهای وریدی، ممکن است پایش بیشتری لازم باشد که باید پیش از خواب یا پایان مراقبت‌های پرستاری انجام شود.
۳. آیا می‌توان برای تزریق بعدی آنژیوکت را در دست نگه داشت؟
در بعضی درمان‌های ادامه‌دار، ممکن است آنژیوکت با تصمیم کادر درمان در محل باقی بماند. در این حالت، تمیز و خشک نگه داشتن پانسمان، جلوگیری از کشیده شدن لوله و بررسی منظم محل تزریق ضروری است. بیمار نباید خودسرانه آنژیوکت را نگه دارد یا دوباره از آن استفاده کند.
۴. آیا بعد از خارج کردن آنژیوکت می‌توان حمام کرد؟
اگر خونریزی محل متوقف شده و پرستار محدودیت خاصی تعیین نکرده است، معمولاً استحمام پس از برداشتن پانسمان طبق آموزش کادر درمان اشکالی ندارد. اما اگر آنژیوکت هنوز در رگ قرار دارد، باید از خیس شدن پانسمان و محل آنژیوکت جلوگیری کنید.
۵. اگر بعد از تزریق سرم همچنان حالت تهوع داشته باشیم، چه کنیم؟
ادامه تهوع ممکن است به بیماری اولیه یا در بعضی موارد به نوع دارو و محلول سرم مربوط باشد. اگر بیمار نمی‌تواند مایعات را تحمل کند، استفراغ ادامه دارد یا نشانه‌های کم‌آبی برطرف نشده، لازم است برای ارزیابی مجدد با پزشک تماس بگیرید.
۶. آیا پس از تزریق سرم باید آزمایش خون انجام داد؟
انجام آزمایش خون پس از سرم‌تراپی برای همه بیماران ضروری نیست؛ بااین‌حال، در درمان‌های طولانی‌مدت، بعضی اختلالات الکترولیتی، بیماری‌های کلیوی یا پس از دریافت داروهایی مانند سرم آهن، ممکن است پزشک آزمایش‌های پیگیری درخواست کند.
منابع